پنج نوع مدرسه، شش محور سازماني

1- مقدمه

اين مقاله به شيوه‌اي جديد يك تقسيم‌بندي از مدارس به مديران مدرسه‌ها و مسئولان آموزش و پرورش ارائه مي‌كند. اين تقسيم‌بندي مدرسه‌ها و به طور طبيعي مديران آنها را به پنج دسته تقسيم مي‌كند و شش محور سازماني مهم را در ارتباط با اين مدرسه‌ها مورد بررسي قرار مي‌دهد. مديران محترم مدرسه‌ها مي‌توانند جايگاه خود را در جدول پيدا كنند و اگر متأسفانه خود را رديف‌هاي سنتي و خام يافتند، نسبت به تجديد نظر كلي در شيوه اداره مدرسه خويش اقدام كنند و در صورتي كه در ساير رديف‌ها هستند، در مورد حركت به سمت كيفيت‌گرايي، از تلاش بي‌وقفه باز نايستند.

2- تقسيم‌بندي مدارس

مدرسه سنتي

• منش‌ها عكس‌العملي هستند.
• سيستم‌ها جزء به جزء هستند.

رهبري/ برنامه‌ريزي استراتژيك	يادگيري	نوآوري	افراد	مشتريان	امور عملكردي
● سمت‌و‌سوي مدرسه نامشخص و نامتغير است. ● فرهنگ سازماني مبتني بر شرمنده كردن يا ترساندن خطاكار است. ● رفتارهاي مديريتي ثابت است.	●تنها در مورد آموزش، حرف زده مي‌شود. ● اگر بودجه‌اي باشد و امكاناتي، دوره‌هاي آموزشي خاصي، براي افراد خاص گذاشته مي‌شود. ● آموزش، مبتني بر احساس‌هاي زودگذر و آني است.	● نوآوري در مدرسه معني ندارد. ● در تقابل با تجربه‌ها و كم‌تجربه‌ها، معلمان تازه‌‌‌كار، با باتجربه‌ها همراه مي‌شوند. ● معلمان نوآور، در انزوا باقي مي‌مانند.	●ارزشيابي افراد، ذهني صورت مي‌گيرد و ملاك‌ها(اگرچه تعريف هم مي‌شوند) شخصي است. ● تنها كار افراد و شغل و مهارت ايشان مورد تأكيد است. ● اصول كاري مشخص در ارتباط با افراد (مثلاً سيستم پيشنهادها) وجود ندارد.	● تنها اوليا، دانش‌آموزان و معلمان كليدي راضي نگاه داشته مي‌شوند. ● اين كه در لحظه برنامه‌ريزي، چه شكايتي و از سوي كدام مشتري مطرح شود، سمت ‌وسوي كار را ايجاد مي‌كند.	● درصد قبولي محور است. ● امور مالي كنترل شده است. ● همواره به دنبال كاهش هزينه‌ها (به هر قيمتي كه باشد)هستند. ● سيستم ‌هاي قانوني و آيين‌نامه‌هاي فراواني وجود دارد.

مدرسه خام

• منش‌ها متغير هستند.
• سيستم‌ها تغيير نمي‌كنند.

رهبري/ برنامه‌ريزي استراتژيك	يادگيري	نوآوري	افراد	مشتريان	امور عملكردي
● تنها مدير مدرسه و نيز مديران بالاتر از او مي‌خواهند نقش‌‌‌‌آفرين و الگو باشند. ● عمده بحث‌هاي استراتژيك در سطح مديران صورت مي‌پذيرد و معلمان نقشي در طراحي هدف‌ها و برنامه‌ها ندارند.	● معمولاً بر روي آموزش و يادگيري به عنوان يك امر مهم بحث مي‌شود. ● تنها مي‌توان تغييرات معدودي در يادگيري سازماني پيدا كرد.	● به نوآوري، به عنوان يك امر ضروري براي ايجاد روش‌هاي كاري جديد نگاه مي‌شود، ولي هنوز راه سامان يافته‌اي براي بروز نوآوري به چشم نمي‌خورد.	● ارتباط بالا به پايين و رسمي در مدرسه حاكم است. ●رضايت‌مندي كاركنان، به انحاي گوناگون مورد توجه مدير است و سعي در اندازه‌گيري آن به چشم مي‌خورد.	● بر حفظ وضع موجود تأكيد مي‌شود و سعي مي‌شود در اوليا، معلمان و دانش ‌آموزان به عنوان مشتري نارضايتي ايجاد نشود و به صورت غيررسمي، نوعي وفاداري سنتي به اين سه گروه مشتري به چشم مي‌خورد.	● مدرسه، به دنبال آن است كه وضعيت خود را با متوسط استاندارد منطقه‌اي كه در آن واقع شده، مقايسه كند. ● سعي مي‌شود در مصرف هزينه‌ها هم، استانداردها رعايت شود. ● علاوه برسيستم‌هاي قانوني، آيين‌نامه‌هاي داخلي گوناگوني هم وضع شده‌ است.

مدرسه داراي عملكرد بهبود يافته

• رفتارهاي سازماني تغيير مي‌كنند.
• سيستم‌ها متغير هستند.

رهبري/ برنامه‌ريزي استراتژيك	يادگيري	نوآوري	افراد	مشتريان	امور عملكردي
●درمدرسه، برخي الگوهاي نقش‌آفريني وجود دارد. ● علاوه بر مدير، چند لايه استراتژيك ديگر در برنامه‌ريزي مشاركت دارند.	● آموزش‌ها به صورت رسمي در مدرسه و بيرون آن صورت مي‌گيرد. ● حاميان و قهرمانان مديريتي فعالي وجود دارند كه آموزش به همت آنها پيش مي‌رود.	● درك جامع‌تري نسبت به نوآوري (به منزله ايجاد سيستماتيك روش‌هاي جديد قابل تكرار) به وجود آمده و برخي پروژه‌هاي داوطلبانه و نوآورانه معلمان، مورد توجه خاص مديران قرار مي‌گيرد.	●روال‌هايي براي معرفي كردن و شناساندن افراد فعال موجود است. ● بر روي فرهنگ سازماني بحث مي‌شود. ●فرآيندهاي به كارگماري افراد، مبتني بر استراتژي‌هاي مدرسه است.	●برنامه‌هاي پيشوازانه در ارتباط با مشتريان، طراحي و به اجرا گذاشته مي‌شود. ● برنامه‌هاي مدرسه، با نظر مشتريان طراحي مي‌شود و مشتريان، كم ‌و بيش خود را مشاهده مي‌كنند.	● علاوه بر كميت، كيفيت آموزش هم مدنظر است. ● علاوه بر معيارهاي مالي، از معيارهاي غيرمالي هم براي بهبود عملكرد بهره گرفته مي‌شود. ●آيين‌نامه‌هاي داخلي توسعه يافته‌اند.

مدرسه پيشرو

• سعي بر يكپارچگي است.
• گردش در مشاغل وجود دارد و با وجود تخصص‌گرايي، همه در فعاليت‌ها نقش دارند.

رهبري/ برنامه‌ريزي استراتژيك	يادگيري	نوآوري	افراد	مشتريان	امور عملكردي
● تصميم‌گيري‌ها تفويض شده‌ است. ● مدير مدرسه در طراحي چشم‌اندازها دخالت دارد. ● مدير مدرسه و مديران ارشد وي، به منزله تيم رهبري مدرسه‌ها كار مي‌كنند.	● نظارت مستمر وجود دارد. ● درك ‌واضحي نسبت به اين موضوع وجود دارد كه تمام تغييرات مثبتي كه در مدرسه صورت مي‌گيرند، بر محور يادگيري هستند. ● تأكيد واضح بر يادگيري همگاني، به منزله روش‌كليدي و مهارت دستيابي به موفقيت است.	● مدير مدرسه و مديران ارشد، وظيفه خود را براي حمايت از طرح‌ها و ايده‌هاي مبتني بر نوآوري مي‌شناسد و فرهنگ سئوال پرسيدن را تشويق مي‌كند. ● روش‌هاي دريافت و اجراي ايده‌هاي جديد در مدرسه نهادينه شده‌اند.	● كاركنان مدرسه، نسبت به نقش خود در فرآيندها آگاه هستند. ● بر اندازه‌گيري عملكردها تأكيد چنداني نمي‌شود و اين مسئله در مغايرت با فرهنگ سازماني و فرآيندها است. ● از افتادن در ‌دام‌ اعداد و ارقام جلوگيري مي‌شود.	●مشتريان، بي‌بروبرگرد در تصميم‌گيري‌ها دخالت دارند. ● به طور مستمر و معمول، از مشتريان بازخورد گرفته مي‌شود. ● از طرف مدرسه، به طور دائم، به مشتريان پيشنهادهايي ارائه مي‌شود.	● مدرسه به دنبال آن است كه علاوه بر آن كه كميت و كيفيت را با هم پي‌گيري مي‌كند، در ايجاد شناخت در فراگيران خود هم كوشش كند.

مدرسه داراي عملكرد عالي

• تقويت عملكردها، صرفاً در مسير چشم‌اندازهاست.
• سيستم‌ها توانمند، انعطاف‌پذير و پويا هستند.